czwartek, 18 czerwca 2015

Zenona Przesmyckiego wiersz pt. Święty ogień

Zenon Przesmycki to ważna postać dla okresu tzw. Młodej Polski. Znakomity tłumacz, wydawca i krytyk literatury. Tłumaczył pisma filozoficzne Fryderyka Nietzschego oraz Sorena Kierkegaarda. A zatem gościu wiedział w czym rzecz. Największym wkładem w dzieje kultury narodowej Przesmyckiego to ocalenie rękopisów Cypriana Kamila Norwida  Przesmycki uchronił je, uporządkował i opracowywał przez wiele lat. Część opublikował na łamach "Chimery", a następnie wydawał w wielotomowych "Pismach zebranych" (1912-1913) i "Wszystkich pismach" (1937-1939). Jego nieukończoną pracę kontynuował Juliusz Wiktor Gomulicki.

Jest jeszcze pewien drobiazg, który sprawia, że należy pamiętać o Zenonie Przesmyckim. To pogański wiersz pt. Święty ogień, w zasadzie jedyny, którego bardzo lubię.  Za myśl, za intencję, za sam fakt, że w ogóle coś takiego stworzył. A wiemy, że do rodzimowierców raczej Przesmycki nie należał ;) Dlatego publikujemy go na łamach Słowianolubii, ponieważ wiersz jest mało znany i jakoś tak  nie zauważany. Co prawda rażą w nim obcości w postaci celtyckich druidów, gnomów i elfów -skażenie katolstwem w postaci cudów i heroizmu ofiarników, ale co tam, można wybaczyć te drobne spaczenia autorowi. Taki typ, tak miał.

Naszym czytelnikom pozostawiam osąd artystyczny wiersza oraz emocje jakie dostrzegał pisząc go zapewne w ustroniu swojego gabinetu.
Zenon Przesmycki u schyłku życia -fotografia Narodowe Archiwum Cyfrowe.
                                                        Święty ogień

                        Ubogi z głazów ołtarz ich
                           Pośród olbrzymich stał menhirów,
                         A śpiew ich smętny miał za wtór
                           Oceanowych łoskot wirów.
                         Z zielonych swych szumiących puszcz
                            Przynieśli tu, nad mórz odmęty,
                         Praojców wiarę w głębi serc-
                            I nie gasnący ogień święty.
                         Gdy padł ostatni czczony dąb,
                             Liściastą swą powiawszy szatą,
                         Odeszli precz, bo oczy ich
                              Nie mogły dłużej patrzeć na to,
                         Jak dawnych bóstw skrzydlaty rój
                              W dal gdzieś odpływał widm orszakiem,
                         A lud pokornie chylił skroń
                             Przed nowej wiary obcym znakiem.
                         W najdalszy, cichy kraju kąt
                             Unieśli swe najdroższe skarby,
                         I pielęgnując święty żar,
                             Między skalnemi żyli garby,
                         Wierzyli tak, iż żadna moc
                             Nie mogła złamać tej ich wiary:
                          Że przyjdzie dzień, gdy w łonach puszcz
                             Ożyje znów świat bogów stary:
                          Gnomy i elfy w dziuplach drzew,
                              Straszne w pieczarach gór olbrzymy,
                          Że znów zaszumi dębów gaj,
                               W niebo się objat wzbiją dymy,
                           I lud porzuci obce sny,
                               Ukocha znowu przeszłość jasną,
                           Jeśli tak ognia będą strzec,
                                Że święte żary nie zagasną.
                           Bo w tem zarzewiu siła tkwi,
                                Pewniejsza wiele od oręży,
                           Co przerwie sen, oświeci błąd,
                                Nieufność, opór przezwycięży;
                           Moc cicha w niem zaklęta śpi,
                                Moc święta ducha wszego ludu;
                           Póki w niem jedna skra się tli,
                                Można z ufnością czekać cudu.
                           Mijały dnie, szeregi lat.
                                 W skwarze  południa, w mgliste noce
                           Druidów orszak czuwał wciąż
                                 Nad świętym ogniem, na opoce.
                           Oblicza im poczernił dym,
                                  Zgrubiały dłonie od mozołów:
                            Bo trzeba było nosić drwa
                                  Het-z oddalonych gór wierzchołów.
                            Pot lał się z czół, z ócz krwawe łzy
                                  Płynęły, w brózdy krając lice,
                            Gdy własną piersią święty żar
                                   Trza było chronić w nawałnice.
                            Lecz mężnie trwali w pracy swej,
                                   Wiara krzepiła ich, że strzegą
                            Ogniska myśli, uczuć, cnót,
                                    Przyszłości całej ludu swego.
                            Marzyli wciąż, że ujrzą dnie
                                     Przeszłości się odradzającego-
                            I widział wokół lud co noc
                                     Ich ognie, jako krwawe słońce.
                            Lecz przyszła chwila, kiedy stróż,
                                    Co stał z kolei u ołtarza,
                            Krzyk trwogi wydał, że brak drew,
                                     A ogień święty się dożarza.
                            Druidów grono zbiegło się,
                                     Aby usłyszeć wieść straszliwą,
                            Że nastrojony wrogo lud
                                     Broni im z lasów brać paliwo.
                            Zgroza! Więc ogień zgasnąć ma?
                                      Ból im szalony zmysły miesza?
                            ''Nadzieja złudną była więc?-
                                     Z rozpaczą szepce cała rzesza.
                             Lecz arcykapłan woła: ''Nie!
                                     Ta ostateczna klęska wieści,
                             Że już się zbliża koniec zła,
                                     I trudów naszych, i boleści.
                             Odwagi bracia! Blisko świt!
                                     Aby nam zorza zajaśniała,
                             Wytrwania tylko kilka chwil!
                                     Paliwa brak?- A nasze ciała?''...
                             Jeden po drugim szli na stos,
                                     A każdy pośród mąk konania
                              Pytał czy z dali nie brzmi głos,
                                      Głos odrodzenia, zmartwychwstania?
                              Czy  już nie szumi dębów gaj?
                                       Czy objat się nie wznoszą dymy?
                              Czy nie odżywa świat ich dawnych bóstw?...
                                       I w ogniu marli jak olbrzymy.
                               Aż arcykapłan został sam...
                                       Widział męczeńską  śmierć współbraci,
                               A nie miał dotąd żadnych wróżb,
                                        Że ich ofiarę los odpłaci,
                              Że się marzony spełni cud:
                                       Jednak nie wahał się ni chwili,-
                              Może tam już się budzi lud?
                                       Może śmierć jego-los przesili ?
                              ...I wstąpił na ofiarny głaz...

                   - Zenon Przesmycki [ Mirjam]

Wiersz w wersji oryginalnej pochodzi z książki pt. Z pieśni naszych.  C.E. Niewiadomska, Warszawa, nakładem Księgarni J. Lisowskiej 1922 r.

Powyższy wiersz Przesmyckiego nie jest arcydziełem polskiej poezji i daleko mu do zwiewnych rymów naszych wieszczów. Zresztą sam autor miał tego świadomość.  Poza kilkoma utworami w zbiorze Z czary młodości [1894,] które wydał w Paryżu wolał skupić się na przekładach poezji europejskiej na język polski. W tej kwestii był  naprawdę świetny. Polecam szczególnie tłumaczenia wierszy Lermontowa oraz czeskich romantyków. Otokara Březina i  Jaroslava Vrchlický.








                             
                              
                            
                                     
                                     
                                     
                               
                         
                         


Brak komentarzy:

Prześlij komentarz